लेखणीच्या लक्ष जिभांनी

रोजच्या सवयीने इकडे साहित्यिकांनी 

आभाळ विकायला काढले 

तिकडे आंदोलनकर्त्यांनी रक्त मांसाच्या समिधा केल्या
रोज त्याच त्या गमजा बघून वैतागलेल्या जीवांनी 

काही वेळ याचाही आनंद घेतला

 
नंतर जे ते आपल्या कोषात रममाण झाले..

भूमिका बदलायला पाहिजेत

 
क्रांतीवर खुडुक साहित्य लिहिणाऱ्याचेही 

रक्त वाहायला हवे

त्याच्या वाट्याचं सुखमौनी आभाळ 

विद्रोह्यांच्या वाट्यास आले पाहिजे

मग कवितेस तलवारीची तेजतर्रार धार येईल
आणि लेखणीच्या लक्ष जिभांनी विद्रोहाचा लाव्हा

 
आंदोलनकर्त्यांचे नेभळं आभाळ पेटवून देईल!

- समीर गायकवाड

अंतिम स्मृती..

कालमानपरत्वे माझ्या सर्व स्मृती नष्ट होणार आहेत
तसे तर आपल्या सर्वांच्याच स्मृती नष्ट होतील

स्मृतींच्या आधारे इथंपर्यंत आलोय
त्यांची खूप मदत झालीय, त्यांचे ऋण मानले पाहिजे

अगणित स्मृती आहेत
आस्ते कदम एकेक आठवण विरत जाईल
साऱ्या स्मृती हळूहळू लोप पावतील

त्यावेळी माझी फक्त एकच इच्छा असेल
अखेरच्या श्वासापर्यंत एकतरी स्मृती सचेत असावी

सर्वात शेवटी पुसली जाणारी आठवण ती असावी,
ज्या क्षणी आपण दोघे पहिल्यांदा भेटलो होतो...

- समीर गायकवाड

अर्थांच्या शोधातली अक्षरे

ज्यांना कुणी आवाज दिला नाही
ज्यांनी कुणावर प्रेम केलं नाही
ज्यांची रोजीरोटी कुणीतरी हिसकावून घेतली
ज्यांच्या वाट्याच्या बिछान्यावर
दुसऱ्याचीच पावले पडली
ज्यांच्या पत्रांना कुणी उत्तरेच
पाठवली नाहीत
ज्यांचे फोन कॉल्सच कुणी रिसिव्ह केले नाहीत

अशी माणसं, गरज पडल्यावर
कुणालाच आवाज देत नाहीत
प्रेम होण्यापासून स्वतःला
वाचवत फिरतात
छोट्याश्या कारकुनीत वा गाढवमेहनतीत
देखील त्यांना सत्ता असल्यागत वाटू लागते
आपलं अंथरूण मोठं झालं तरी
आपले पाय पसरून झोपत नाहीत
पत्र पाठवायचं कसब विसरून जातात

ते फोनही करत नाहीत
कॉन्टॅक्ट लिस्टमधील महत्वाच्या नंबर्सना देखील
ते कॉल करत नाहीत
ते नुसते पाहत राहतात,
श्वास उच्छवास घेत राहतात

बऱ्याच काळानंतर, एके दिवशी
त्यांच्या फोनवर एक कॉल येतो
बराच वेळ रिंग येत राहते
कॉल उचलला जात नाही
पुन्हा पुन्हा रिंग येत राहते
तरीही कॉल उचलला जात नाही

न राहवून समोरची व्यक्ती कॉन्टॅक्ट लिस्ट अपडेट करते
एक नाव यादीतून कमी होते
एक नंबर डिलिट केला जातो
एक नोंद स्मृती पटलांमध्ये ढकलली जाते
ब्लॅंक झालेला फोन
बरेच दिवस ड्रॉवरमध्ये पडून राहतो

काही दिवसांनी त्या घराचा व्यवहार होतो
घर साफ करताना ड्रॉवरमधले सामान सुमान बाहेर काढले जाते
त्यात पडून असलेला आऊटडेटेड हँडसेट डस्टबिनमध्ये जातो
त्याच्या खालचा कागदाचा कपटा
वाचण्याची कुणी तसदी घेत नाही
त्यावर लिहिलं होतं,
'एखादाच जॉर्ज ऑरवेल असतो
ज्याला लाभलेली असते इलीन!
बाकी सारी असतात अक्षरे
अर्थांच्या शोधात भरकटलेली
कुणाशीही कनेक्ट न झालेली....'

- समीर गायकवाड

लिलीची फुलं..

निघताना त्याने विचारलं, 'आता पुन्हा कधी भेट होईल की नाही ठाऊक नाही,
अखेरची गळाभेट तरी घेशील की नाही?'

इतका वेळ खाली नजर खिळवून असलेली ती, 

त्याच्या या सवालाने भानावर आली

आलिंगन देण्यास तिने नकार दिला.
गहिऱ्या आवाजात त्याने पुन्हा एकदा विनंती केली, 

अखेरच्या मिठीसाठी!'

आता जर मिठी मारली नाही तर 

हा क्षण पुन्हा येणार नाही 

आणि हा सल मनात राहून जाईल,' तो म्हणाला.

डबडबलेल्या डोळ्यांनी नकार देत ती उत्तरली, 

"निरोप घेताना सगळं मनासारखं झालं तर 

तो निरोप कधीच लक्षात राहणार नाही, 

मनात काही सल राहिला तर तो क्षण अखेरपर्यंत सोबत राहील.. 

येते मी.." 

ती निघून गेली त्या दिशेने तो पाहत राहिला

तिचा आकार ठिपक्याएव्हढा झाला, 

अंधार डोळ्यांत उतरला तेव्हा तोही निघाला. 

त्या नंतर अनेक वर्षे तो अधून मधून त्या ठिकाणी यायचा. 

शून्यात नजर लावून बसायचा.

अलीकडील काही महिन्यात तो दिसला नाही. 

तिथे आता लिलीची सफेद फुलं मोठ्या प्रमाणात उगवली आहेत. 

तिच्या कॉफीनवरतीही तशीच फुलं होती..

- समीर गायकवाड

तोडलेल्या झाडाचे प्रतिबिंब ..

दूर कुठे तरी एकट्याने मरून पडलेल्या

देहपंख विद्ध झालेल्या पक्षाच्या
भिंगुळल्या डोळ्यात
बारकाईने
निरखून पाहिले तर
तोडलेल्या झाडांचे थिजलेले प्रतिबिंब दिसते.

__________________________ 

झाडं माणसासारखी कृतघ्न नसतात;
झाड कापण्यासाठी जे त्यांच्या छायेत येतात
त्यांनाही ते सावली देतात!

कृतघ्न तर माणूस असतो, जो स्वार्थासाठी कोणत्याही स्तराला जाऊ शकतो!
मुकी बिचारी झाडं कधी उलटून बोलत नाहीत,
पण एके दिवशी निसर्ग असं काही करून दाखवतो की
मग पश्चातापालाही वेळ मिळत नाही!

- समीर गायकवाड

पूर्वी एक पक्षी गझल गायचा..

पूर्वी एक पक्षी गझल गायचा, 

चार पाच झाडे ती ऐकत राहायची.

ज्यांच्या बद्दल बोललं जायचं, 

ती माणसंही मोजकीच असायची.

रात्र होताच फुल उमलायचे, 

चौदिशांना सुंगंधाची नजर असायची...

आताशा सांज विलक्षण मौन असते, 

वारा शोधित फिरतो झाडांना

विराणी खोल घुमते अंधारी, 

पक्षांची ती गझल आता कशी ऐकायची?

वळणावरती झाड उभे..

 

वळणावरती झाड उभे कलंडूनी आकाशाला
घरट्यामधले पक्षी गाती सावलीच्या गीताला

भरदार बुंधा, हिरवी कोवळी पाने शेंड्याला
उनाड वारा अलगद झोंबतो नव्या कोंबाला

टक्क दुपारी जित्राब अज्ञात येते आसऱ्याला
भिंगुळली उन्हे रेंगाळती पानांच्या पदराला

अंगाई अंधाराची रात्रीस निजवते पानांला
स्वप्नी दिसे आर्तवन पानमिटल्या झाडांला

होता सुर्योदय पाने हसरी वंदिती विधात्याला
भुरळ झाडाच्या प्रेमाची नित्य पडते मातीला!

वळणावरती झाड उभे कलंडूनी आकाशाला
सावलीत निजे कुणी कुऱ्हाड घेऊनी उशाला

- समीर गायकवाड

प्रिय बाबासाहेब!

आपल्याकडे एक बरे असते,
एकदा का माणूस गेला की त्याला पुतळ्यात चिणतात.
त्याच्या विचारांना विशालकाय स्मारकात दफन करतात.

नुसताच उदोउदो करत महामानव नावाचं दंभसूक्त रचतात.
बाबासाहेब तरी याला कसे अपवाद राहतील?
उगाच ते या देशात जन्मले!

दलितांनी त्यांना अस्मितेच्या निळाईत बुडवले तर
उच्चवर्णीयांनी आपला पोटशूळ दडवत
दरसाली खोटा कुर्निसात केला.

बायको आधी गेली की पुरुष खचतात

उतारवयात बायको आधी गेली की पुरुष पुरते खचतात. 

ज्या पत्नीला मनसोक्त सहवास दिलेला नसतो
तिच्या आठवणींनी व्याकूळ होतात.
हरेक क्षणासाठी पस्तावत राहतात.
तिच्याविषयी त्यांना उघड बोलताही येत नाही,
नुसते घुसमटत जातात
उदास कसनुसे बसून राहतात

खिन्न कोरडं हसतात, इकडं तिकडं शून्यात नजर लावून बसतात
तिच्या चीजवस्तूंना लपून छपून हाताळतात,
तासंतास न्याहाळतात
आस्तिक असले तर देव्हाऱ्यातून बाहेर डोकवताना
आसवले डोळे पुसतात
जीवनातल्या सगळ्या लढाया थांबवत जातात
एका जागी राहणं अधिक पसंत करतात!

शहरातील बेघर भिकारी

शहरातील बेघर भिकारी 

रात्री रिकाम्या पोटी 

धुळकट आडोशांना झोपी जातात.
दिवसभर ते इकडे तिकडे भटकतात
रात्रीची झोपायची जागा सलामत राहू दे
म्हणून मनातल्या मनात दुवा मागतात...
भिकारी झोपी गेल्यानंतर तिथं चांदणं येतं,

त्यांच्या उशाला बसून कासावीस होतं..
रात्रीस आजकाल आभाळ निव्वळ निरभ्र दिसतं
कारण माझ्या वाट्याचं चांदणं विरतंय
शहरांतला काळोख रात्रभर रस्त्यांवर भटकत असतो
त्याचाही शोध तोच आहे जो माझा आहे...

- समीर गायकवाड

https://www.facebook.com/sameerbapu1/videos/524596562072041

माझ्या फोनमध्ये एक नंबर होता

माझ्या फोनमध्ये एक नंबर होता
ज्याच्यासोबत माझं स्नेहार्द्र नातं होतं
तो नंबर फोनच्या स्क्रीनवर जरी दिसला
तरी माझा दिवस सुखात जायचा
त्या नंबरसोबत माझं नातं यत्र तत्र,
कॉल, टेक्स्ट, व्हॉटस्अप सर्वत्र होतं!

दिवसाच्या प्रारंभापासून मध्यरात्रीपर्यंत
तो नंबर कैकदा क्षेमकुशल विचारायचा,
आज तो नंबर माझ्या कॉन्टॅक्ट लिस्टमध्ये नाही
मात्र तो नंबर मी विसरलो नाहीये

स्वप्नांच्या शेवऱ्या

बहुधा त्यांची ती अखेरची भेट होती, 

खरेतर ते निरोप घ्यायला आले होते बराच वेळ ते एकत्र थांबले, खूप काही बोलले नाहीत

 
ते त्यांच्या आवडत्या नेहमीच्या ठिकाणी, तळ्याकाठी नि:शब्द बसून होते
त्याने आपला हात तिच्या कोमल हातावर ठेवलेला होता

 
त्या स्पर्शातून त्यांची स्पंदने वाहत होती, शेवटी वेळेची मर्यादा सरली
ते दोघेही यंत्रवत उठले, त्यानं तिच्याकडे डोळे भरून पाहिले

सीनामायचं पाणी..

या आठवड्यात गावात अतिवृष्टी झाली
भयंकर पूर आला, शेती बुडाली, गावाची दुर्दशा झाली;
दोन वर्षांपूर्वी म्हाताऱ्या आबाजीच्या पोक्त मुलाने
नापिकीपायी बांधावरच्या लिंबावर फास घेतलेला.

पाण्यात वाहत आलेली स्वप्ने..

लोकहो पाण्यातून जरा लक्षपूर्वक चाला,

पुराच्या पाण्यासोबत गावाकडच्या
निष्पाप जिवांची अधुरी स्वप्नेही वाहत येताहेत,
मदतीच्या आशेने एखादे स्वप्न घट्ट बिलगेल तुमच्या पावलांना.
क्षणभर तरी, त्याला उराशी कवटाळून घ्या,
त्याचं सांत्वन करा, त्याच्याशी बोला
मग, तुमचं काळीज डोळ्यांतून वाहू लागेल!

 
- समीर गायकवाड

या फुलांमुळेच हे शहर शोभिवंत आहे!

अबोलीचं फुल एकटंच उभं होतं बसस्टॉपवर
एक लिली आणि एक डेझी उभी होती थियेटरबाहेर, हाती मोबाईल घेऊन !
मंदिराच्या पायऱ्यांवर हात जोडून उभ्या होत्या दोन जास्वंदी
मॉलपाशी हसत होत्या लडिवाळ शेवंत्या
कॅफेबाहेर फुलत होत्या गुलबक्षीच्या कळ्या
होस्टेलसमोरच्या गार्डनमध्ये झुलत होते कळीदार गुच्छ
एका लयीत जात होत्या पाठीवर सॅक लावलेल्या निशिगंधाच्या जुड्या
गच्चभरल्या सिटीबसच्या खिडकीतल्या जाईजुईचा तजेला हवेत होता भरून
लायब्ररीच्या पार्किंगमधल्या गुलाब कळ्यांना पेलवत नव्हतं पुस्तकांचं ओझं
ज्युबिली हॉलच्या इनर सेक्शनमध्ये दरवळत होता गंधवेड्या मोगऱ्यांचा जत्था
रस्त्याच्या कडेने आईबाबांसह घुमत होती काही सोनकुसुमं आणि सोनकळ्या....

निर्भया, असिफा, ट्विंकल आणि कालपरवाची प्रियंका
अशी लाखो फुलं अकाली चुरगाळली गेली तरी
माझ्या शहरातल्या फुलांनी बहरणं सोडलं नाही, ती अखंड फुलताहेत,
या फुलांमुळेच हे शहर शोभिवंत आहे! 🌺🌸🌼🌹🪻🌷

या फुलांनी फुलतच राहावं, अखिल चराचराने यांना जपावं!🌿🍂
हे प्रसन्न तजेलदार ताटवे पाहून सकलांचा अमलताश व्हावा..

- समीर गायकवाड

चार कावळे (चार कौए)

खूप नव्हते, होते फक्त चार कावळे काळे
त्यांनी हे निश्चित केलं की उडणारे पक्षी सारे

त्यांच्याच ढंगाने उडतील, थांबतील, खातील आणि गातील
ते ज्याला उत्सव घोषित करतील तोच सारे साजरा करतील

 
कधी कधी जादू होऊन जाते विश्वामध्ये
दुनियाभरचे गुण दिसतात अवगुण्यामध्ये!

हे चार अवगुणी, मोठे मुकुट शिरोमणि झाले
गिधाड, गरुड आणि बाज यांचे सेवक झाले

हंस, मोर, चातक, चिमण्या सारे खिजगणतीत
हात बांधून सारे उभे राहिले विनम्र मुद्रेत

हुकूम झाला, चातक पक्षी गुंजारव करणार नाहीत
'पिहू पिहू' सोडून त्याऐवजी काव काव गातील

वीसेक तऱ्हेची कामं दिली गेली चिमण्यांना
खाणंपिणं, मौज मस्ती बिनकामाच्यांना

कावळ्यांचं असं फावलं की पाचही बोटे तुपाशी
मोठे मोठे मनसुबे प्रसवले त्यांच्या मनाशी

उडण्याचेही नियम असे काही बदलले
की उडणारे फक्त जागीच बसून राहिले

पुढे काय घडलं, सांगणं फार कठीण आहे
हा काळ कवीचा नसून चार कावळ्यांचा आहे

उत्सुकता वाटलीच तर यावे माझ्या घरी
गोष्ट ही मोठी, थोडक्यात कशी ऐकवावी

प्रसिद्ध कवी भवानीप्रसाद मिश्र यांच्या विख्यात 'चार कौए' या कवितेचा हा स्वैर मराठी अनुवाद. आज हिंदी दिवस. हिंदीवर प्रेम करणाऱ्या सर्व बहुभाषिकांना हिंदी दिनाच्या सदिच्छा!

- समीर गायकवाड

अर्थ बेगडी उत्सवाचे!

होती कुंद पावसाळी पहाट नि हवाही बऱ्यापैकी स्वच्छ
खिडकी बाहेर डोकावलं तर चेहरा ओळखीचा दिसला.
हा तर सेलिब्रिटींचा तारणहार, इकडे कसा काय आला?
"बाप्पा! अहो बाप्पा! इकडे पाहा!" हाक मारली त्याला!

म्लान होता चेहरा, नेत्रही सुकलेले; देहबोली नैराश्याची
"गर्दी संपली का मांडवातली?" प्रश्न ऐकता नजर झुकली
"आता नसतो मी त्या दरबारी, तिथे वसतो धनिकांचा 'राजा'
शोभिवंत मुर्ती नि उंची आरास, श्रीमंतांच्या पायी गालिचा
सच्च्या भक्तांवर जबरदस्ती, कुठवर पाहू हा भाव दुजा

दमलो आता, कानही किटले! वाटते, नको ती प्राणप्रतिष्ठा
तसाही नसतो मी या मांडवां, वाटते प्रयाण करावे कैलासा
मग स्मरतात सच्चे गणेशभक्त, उरलो त्यांच्या भक्तीपुरता
काय करावे सुचेना, उत्सवाआड बाजार मांडलाय नुसता
यासाठी का केला होता, अट्टाहास सार्वजनिक उत्सवाचा

लालबागसारखे मांडव कधीच सोडलेत, भटकतो वणवण
तुमच्या बालपणीचा बाप्पा कधीच हरवलाय, उरले स्मरण
निरागस किशोर होतो मीही नाचायचो, गायचो तुमच्यासवे
आता कोंडूनि मांडवांत सोबत हिडीस गाणी नि हैदोस नवे
जीव लागत नाही आता, रडू जुन्या आठवणींनी कोसळते

कुठे गेला तो उत्सव, कुठे गेले ते पावित्र्य? काय झाले त्यांचे
शांतताही नसते; स्तोम किती माजवले तुम्ही मिरवणुकांचे!
काय ते आविर्भाव नि किती तो आवाज, जीव गेले कैकांचे
माझीही वर्गवारी केलीत, नकोत फेटे मला खोट्या मानाचे
मन रमत नाही आता, वेध लागलेत मायबाप उमा महेशाचे

रजा घेण्या करिता, हितगुज करतोय जुन्या गणेशभक्तांशी
निघतो मी आता, तुमचे हे दोषभारित जग सांभाळा तुम्ही
असेन नित्य तुमच्या हृदयी, नि जळीस्थळी काष्टी पाषाणी
मात्र असेल अट एक, असेल ज्याला चाड नैतिक मूल्यांची
असेल किंमत सृष्टीची मानवतेची, राहीन तिथेही निवासी."

बोलून इतके तो गेला निघून, खांदे झुकवून संथ चालीने!
दमला असेल खूप तो, काय नसेल सोसले असेल त्याने
झाला असेल कितीदा खजिल, थिजला असेल घुसमटीने
गेली कैक वर्षे होता तगून, सच्च्या भावभक्तीच्या ओढीने
नुरली आता स्नेहार्द्रता, विटला असेल तो बाजारीकरणाने

सहनशक्तीचा त्याच्या न पाहावा अंत, आवतण अनर्थास!
सरली आस्था नुरली स्नेहर्द्रता, अर्थ काय बेगडी उत्सवास!

- समीर गायकवाड

हृदयस्थ दरवळ ..

त्या पावसाळी रात्री 'ती' आली होती,
'त्याला' भेटायला गडद झालेल्या अंधारात.
बागेजवळच्या वर्दळीच्या कोनाड्यात.
तिने टेक्स्ट मेसेज केलेला -
'काहीही अडचण न सांगता नक्की ये... '

जगभराचे ओझे बाजूला सारून
तो वेळेवर येऊन थांबलेला.
घामेजलेल्या चेहऱ्याने.
लांबूनच ती येताना दिसली.
हायसे वाटले तरीही
घशाला कोरड पडली होतीच.
घाईघाईने रस्ता ओलांडून ती समोर आली.

बाप होणं सोपं आहे! पण..

 वडिलांच्या अनेक गोष्टींचा राग यायचा.

आता 'त्या'च गोष्टी मी अगदी तितक्याच सहजतेने करतो!
मग त्या काळातल्या संतापाची आठवण झाली की
अपराधी भावना दाटून येते.
आईच्या मायेचे गोडवे आयुष्यभर गायलेत
मात्र वडिलांच्या मायेचे काय झाले याचे उत्तर आता अलगद गवसते आहे.

जन्मभर आईची माया तिच्या कुशीत शिरून अनुभवलेली
पण बाप मात्र घाबरूनच अनुभवलेला.
धाक, दरारा, दडपण यात बाप विरत गेलेला आणि
मी ही त्याच प्रतिमेत गुरफटत गेलेलो.
खरं तर आता कळतं की
वडिलांची माया देखील आईसारखीच स्नेहार्द्र होती,
त्यातही कोमलता होती
पण पाकळ्यात अडकलेला भुंगा जसा कोषात गुरफटून जातो
तसं वडिलांचं झालेलं असतं.

मखमल

आज्जा सांगायचा, "कधी बी गावाकडं आलं की आधी मला भेटायचं.."

आता तो नाहीये, त्याला जाऊन दशके लोटलीत, तरीही तो भेटतच असतो!
गावाकडच्या रस्त्यांनी असलेल्या घनदाट झाडांच्या सावलीत
पांदीतल्या शांत शीतल आमराईत, गावंदरीच्या जुनेर घालमेलीत!

आज्जा भेटतो वेशीवरल्या मंदिराच्या गाभाऱ्यात, शिवंवरल्या पिंपळांच्या पारंब्यात
शेताच्या वाटंवरल्या डोहात अन् गव्हाच्या कोवळ्या लोंब्यांत

घरी गेलं की आज्जा दिसतो ढेलजंत, पडवीत तर कधी दिसतो अंगणात,
सारवण केलेल्या भिंतींना टेकून बसलेला तर कधी पोत्यांची चवड रचणारा

तुळशी वृंदावनात तेवणाऱ्या पणतीच्या मंद ज्योतीत त्याचा चेहरा तरळतो
कंदिलाची काच पुसताना, आरशात डोकावताना, विहिरीत उतरतानाही तो दिसतो

जुंधळ्याला लगडलेल्या चांदण्यांत तो चमकतो, गोठ्यातल्या गायीच्या डोळ्यांत पाझरतो
बांधावरल्या बोरीबाभळींच्या काट्यात वसतो, दावणीतल्या मूक वेदनांमध्ये झुरतो

आज्जा नांगराच्या फाळातून मातीत शिरतो, कंच पिकांतून उगवून येतो
हिरव्या पिवळ्या कोंबांच्या देठांत राहतो, कळ्यांची फुले होताना उमलून येतो

आज्जा नाही असा परीघ नाही,
आज्जा काळजात असतो आणि नातीला लावलेल्या काजळातही असतो
रातीला बाजंवर झोपी गेलं की बिलोरी चांदण्यांतुन खाली उतरतो,
अलगद गाल कुरवाळतो,
त्याच्या हातावरची मखमल गालावर ठेवून पहाटेस निघून जातो!

आज्जा पिढ्या न पिढ्या जिवंत असतो!
फक्त नावं बदलत जातात, माणूस तोच असतो!

- समीर गायकवाड